Yazılım firması projeyi teslim etmedi ve her hafta yeni bir “neredeyse bitti” cümlesi duyuyorsanız, ilk işiniz firma değiştirmek ya da avukata koşmak değil; üç günlük bir teknik toparlanmadır. Yeni kapsam taleplerini dondurun, kaynak kod, sunucu, alan adı ve mağaza hesaplarının kimin adına olduğunu doğrulayın, son çalışan sürümün yedeğini kendi hesabınıza alın ve firmadan tarihli, yazılı bir durum raporu isteyin. Bu dört adım hem projeyi kurtarma şansınızı hem de olası bir hukuki süreçteki elinizi güçlendirir.
Yazılım projesi gecikti diye proje bitmiş sayılmaz. Yıllardır teslim tarafında, yani işi yapan ekibin başında çalışıyorum ve gördüğüm şu: yarım kalan yazılım projelerinin çoğu kötü niyetten değil, yazılmamış kapsamdan, tek kişiye bağlı bilgiden ve kimsenin ölçmediği ilerlemeden takılır. Bu rehber, teşhisi sayıya döken bir sihirbaz, firmaya gönderebileceğiniz bir varlık devralma e-postası, “koru, onar ya da yeniden yaz” kararı için bir matris ve 90 günlük bir kurtarma planı veriyor.
- İlk 72 saatte karar vermeyin, veri toplayın: kapsamı dondurun, erişimleri doğrulayın, yedeği kendi hesabınıza alın.
- Kaynak kod deposu, alan adı, bulut hesabı ve mağaza hesapları şirketinizin adına değilse geri kalan her iş bekler.
- “%90 bitti” bir ölçüm değildir; çalışan sürüm, açık hata sayısı ve commit geçmişi ölçümdür.
- Sıfırdan yazma kararı, mevcut kod üç kümeye ayrılmadan verilmemeli: koru, yerinde onar, gerçekten yeniden yaz.
- Kurtarma planı haftalık demo ile yürür; demo yoksa ilerleme de yoktur.
- Hukuki süreç teknik kanıt dosyasıyla güçlenir; commit geçmişi, yazışmalar ve ekran kayıtlarını şimdiden toplayın.
Yazılım firması projeyi teslim etmedi: İlk 72 saatte ne yapmalı?
Teslim tarihinin geçtiğini kabul ettiğiniz gün, iki dürtü birden gelir: firmayı hemen bırakmak ya da bir kez daha güvenip beklemek. İkisi de veri olmadan verilmiş kararlardır. İlk üç günün amacı karar vermek değil, karar verebileceğiniz bir tablo çıkarmaktır.
- Yeni kapsamı dondurun0–12. saatEkibe ve firmaya yazılı olarak bildirin: mevcut listede olmayan hiçbir özellik, değişiklik veya “küçük rica” bu tarihten sonra başlamaz. Her yeni istek ayrı bir listeye yazılır ve kurtarma planı netleşene kadar bekler. Takılan projelerde sık gördüğümüz bir tablo var: gecikmenin bir kısmı, proje sahibinin toplantı aralarında eklediği “ufak” işlerden gelir.
- Erişimleri doğrulayın0–24. saatKaynak kod deposuna (GitHub, GitLab, Bitbucket) kendi hesabınızla girebiliyor musunuz? Alan adı, sunucu veya bulut paneli, App Store Connect ve Google Play Console kimin adına kayıtlı? Şifre bilmeniz yetmez; hesabın sahibi şirketiniz olmalı. Eksikleri bir listeye yazın, aşağıdaki Varlık Devralma Kontrol Listesi bu iş için.
- Son çalışan sürümün yedeğini alın24–48. saatKodun tamamını (tüm dallarıyla), veritabanının güncel bir dökümünü ve yüklenen dosyaları kendi depolama alanınıza alın. Canlıda çalışan bir sürüm varsa onun hangi commit’ten (depoya kaydedilmiş tek bir değişiklik) derlendiğini not edin. Kod ve veri sizde değilse elinizdeki tek şey bir vaattir.
- Ödemeleri kabul kriterine bağlayın24–60. saatKalan ödemeleri “ay sonu” ya da “yüzde şu kadar bitince” yerine test edilebilir teslimlere bağlayan bir öneri hazırlayın. Örneğin “sipariş akışı staging ortamında (canlıya çıkmadan önce denendiği test kopyası) uçtan uca çalışıyor ve 3 test senaryosundan geçiyor”. Bu, firmayla gerilimi artırmaz; herkesin aynı bitiş tanımına bakmasını sağlar.
- Yazılı durum raporu isteyin48–72. saatFirmadan tarihli ve yazılı bir rapor isteyin: bitmiş modüller, kalan işler, her kalan iş için tahmin, bilinen hatalar, bu işleri kimin yaptığı ve projenin şu an hangi ortamda çalışabilir hâlde olduğu. Sözlü toplantı notu değil, e-posta ile gelen belge. Bu rapor hem teşhisin girdisi hem de ileride gerekirse kanıt dosyanızın ilk sayfasıdır.
- Firmanın tüm erişimlerini bir gecede kesmek: veri kaybı ve canlıda kesinti riski doğurur, devir sürecini de zehirler.
- Yeni bir firmaya “bunu bitirin” diye kodu doğrudan teslim etmek: teşhis olmadan yeni ekip aynı duvara çarpar.
- Sözlü sözlere dayanarak bir tur daha ödeme yapmak: kalan ödeme sizin en güçlü kozunuzdur.
- Sosyal medyada veya şikâyet platformlarında firmayı ifşa etmek: hukuki risk doğurur ve uzlaşma ihtimalini düşürür.
Bu adımların hiçbiri firmaya düşmanca bir hamle değildir. İyi niyetli bir firma bu taleplerin hepsini birkaç gün içinde karşılar; zorlanıyorsa bu da başlı başına önemli bir bilgidir.
Yazılım projeleri neden gecikir ve bütçeyi aşar?
Bir yazılım projesinin gecikmesi nadiren tek bir hatadan doğar. Genellikle birkaç küçük belirsizlik üst üste biner ve bir gün hepsi aynı anda görünür hâle gelir. Gereksinimlerin netliği ile proje başarısı arasındaki bağ, yazılım mühendisliği araştırmalarında on yıllardır tekrar tekrar çıkan bir bulgu. Buna rağmen tekliflerde en az yer kaplayan bölüm hâlâ gereksinimler oluyor.
Teklif görüşmelerinde en sık duyduğum cümle “aslında basit bir proje” olur. Basit görünen projeler, kapsamı en az yazılmış projelerdir. Kimse yazmadığı için herkes kafasında farklı bir ürün hayal eder ve fark, demo gününe kadar ortaya çıkmaz.
| Neden | Projede nasıl görünür? | Kurtarmada ne yapılır? |
|---|---|---|
| Kapsam kayması | Toplantılarda “bunu da ekleyelim” deniyor, ama teslim tarihi ve bütçe aynı kalıyor. Yeni istekler yazılı bir değişiklik kaydına girmiyor. | Her değişikliği tarih, tahmin ve etkisiyle kayda geçirin. Teslim tarihi sabitse bir şey eklendiğinde bir şeyin çıkması gerekir. |
| Gerçekçi olmayan ilk takvim | Teklif aşamasında süre, işin büyüklüğüne göre değil müşterinin istediği tarihe göre yazılmış. Keşif aşaması atlanmış. | Kalan işi yeniden tahmin edin; eski takvimi savunmaya çalışmayın. Yeni takvim parça parça ve ölçülebilir olmalı. |
| Kabul kriteri yok | Bir özelliğin “bitti” sayılması için ne olması gerektiği yazılı değil. Firma bitti diyor, siz eksik diyorsunuz; ikiniz de haklısınız. | Her kalan iş için 2–5 satırlık kabul kriteri yazın: hangi ekranda, hangi veriyle, hangi sonuç. |
| Tek kişiye bağımlılık | Projeyi aslında bir geliştirici yürütüyor. O izne çıktığında ya da ayrıldığında her şey duruyor. | Kodun ve altyapının belgelenmesini ve ikinci bir kişinin her kritik modülü çalıştırabilmesini kurtarma planına yazın. |
| Ertelenen mimari kararlar | “Şimdilik böyle yapalım, sonra düzeltiriz” denilen yerler birikmiş. Her yeni özellik eskisini bozuyor. | Teknik borcu görünür kılın ve kurtarma planında ona açıkça zaman ayırın; aşağıdaki bölüm bunu anlatıyor. |
| Sponsor ile ekip arasındaki kopukluk | Kararı verecek kişi toplantılara katılmıyor; ekip sorularını haftalarca cevapsız bekliyor ve tahminle ilerliyor. | Haftada bir, en fazla 30 dakikalık bir karar toplantısı koyun. Bekleyen soru listesi o toplantının tek gündemidir. |
Projeniz gerçekten takıldı mı? Erken uyarı işaretleri
Yazılımda eski bir şaka vardır; Bell Labs’ten Tom Cargill’e atfedilen “doksan-doksan kuralı”: kodun ilk yüzde doksanı sürenin ilk yüzde doksanını alır, kalan yüzde onu da diğer yüzde doksanını. Şaka olarak anlatılır ama takılan projelerde tablo tam olarak budur. Raporlanan ilerleme hızla yükselir, sonra aylarca aynı noktada durur.
Bunun nedeni genellikle yalan değil, ölçüm biçimidir. “Ekranların yüzde doksanı yapıldı” cümlesi doğru olabilir; ama ödeme entegrasyonu, yetki kontrolü, hata yönetimi, veri taşıma ve yayın hazırlığı gibi görünmeyen işler o yüzde onun içine sıkışmıştır ve çoğu zaman işin yarısından fazlasıdır.
- Demo sürekli erteleniyor“Haftaya göstereceğiz” üç haftadır tekrar ediyor. Çalışan bir sürümü gösterememek, çoğu zaman tek parça hâlinde çalışan bir sürüm olmadığı anlamına gelir.Sorun: Son çalışan demoyu hangi tarihte gördünüz?
- Aylardır “%90 bitti” deniyorYüzde değişmiyorsa kalan işin ne olduğu tek tek yazılmamıştır. Yazılmamış iş tahmin edilemez.Sorun: Kalan yüzde onun madde listesi var mı?
- Açık hata listesi büyüyorHer yeni sürüm kapattığından fazla hata açıyorsa ekip ilerlemiyor, yerinde sayıyordur. Bu genellikle test eksikliğinin ve teknik borcun işaretidir.Sorun: Son dört haftada açılan ve kapanan hata sayısı?
- Test veya staging ortamı yokUygulamayı yalnız geliştiricinin bilgisayarında görebiliyorsanız, kimse sürümü sizin gözünüzle test etmiyor demektir.Sorun: Kendi başınıza açıp deneyebileceğiniz bir adres var mı?
- Kilit geliştirici ayrıldıFirma yeni birini verdiğini söylüyor ama ilerleme hızı belirgin biçimde düştü. Kod belgelenmemişse yeni kişi aylarca okuyarak geçirir.Sorun: Projeyi bugün kim, kaç saat çalışıyor?
- Faturalar geliyor, commit gelmiyorDepoda haftalardır anlamlı bir değişiklik yoksa ama faturalar düzenli kesiliyorsa, ya iş başka bir depoda yapılıyor ya da yapılmıyor.Sorun: Depodaki son 30 günün commit sayısı ve yazarları?
- Sorulara teknik değil duygusal cevap“Bize güvenin”, “ekip gece gündüz çalışıyor” gibi cevaplar, “şu modül şu tarihte şu testi geçecek” cevabının yerini aldıysa, firma da durumu bilmiyor olabilir.Sorun: Son yazılı tahminde hangi somut madde vardı?
Bu işaretlerden biri tek başına alarm sebebi değildir. Üç ya da daha fazlası aynı anda görünüyorsa proje takılmıştır; ne kadar takıldığını aşağıdaki teşhis sihirbazı sayıya döker.
Yazılım projesi neden takıldı? Kök neden analizi nasıl yapılır?
Belirti ile neden aynı şey değildir. “Demo erteleniyor” bir belirtidir; nedeni kapsamın yazılmamış olması da olabilir, tek geliştiricinin hastalanması da, mimarinin yeni özelliği taşıyamaması da. Her nedenin ilacı farklıdır ve yanlış ilaç sorunu büyütür. Geciken bir projeye insan eklemek, Fred Brooks’un 1975 tarihli The Mythical Man-Month kitabından beri bilinen bir hata: yeni gelenlerin öğrenme süresi ve artan iletişim yükü projeyi daha da geciktirebilir.
Kök neden analizinde beş boyuta bakıyoruz. Her boyutta görüşlere değil kanıta dayanmak gerekir; kanıtların çoğu zaten elinizin altında, yalnız kimse onlara bir arada bakmamıştır.
- KapsamNe yapılacağı yazılı, sıralı ve kabul kriterli mi?Kanıt: Teklif ekleri, iş takip sistemindeki (Jira, Trello, GitHub Issues) kayıtların zaman içindeki değişimi, toplantı notları.
- EkipKim çalışıyor, ne kadar, bilgi kimde toplanmış?Kanıt: Commit yazarları ve dağılımı, ekip değişikliklerinin tarihleri, tek kişinin dokunduğu modüller.
- Mimari ve kodYapı değişimi taşıyabiliyor mu, test var mı?Kanıt: Kodun kendisi, bağımlılık sürümleri, test kapsamı, statik analiz çıktısı, sık bozulan modüller.
- Süreçİş nasıl akıyor, nasıl yayına çıkıyor, nasıl test ediliyor?Kanıt: Yayın (deploy) sıklığı, staging ortamının varlığı, hata kayıtlarının açılıp kapanma süresi.
- Sözleşme ve ilişkiBeklentiler ve haklar yazılı mı, iletişim sağlıklı mı?Kanıt: Sözleşme, ödeme planı, kabul tanımları, yazışmaların tonu ve cevap süreleri.
Teknik bilginiz sınırlı olsa bile depoya okuma erişiminiz varsa, aşağıdaki birkaç komut bir geliştiricinin yardımıyla yarım saatte çok şey anlatır. Komutları kendiniz çalıştıramıyorsanız çıktıyı firmadan veya bağımsız bir danışmandan isteyin.
# Son 90 günde kim, kaç commit attı? git shortlog -sn --since="90 days ago" --all # Haftalık commit sayısı (ilerleme ritmi) git log --since="6 months ago" --all --date=format:%G-W%V \ --pretty=format:%ad | sort | uniq -c # En sık değişen dosyalar (kırılgan bölgeler) git log --since="6 months ago" --name-only --pretty=format: \ | grep -v '^$' | sort | uniq -c | sort -rn | head -20 # Uzak depodaki tüm dallar ve son commit tarihleri git for-each-ref --sort=-committerdate refs/remotes \ --format='%(committerdate:short) %(refname:short)'
Haftalık commit sayısının düşmesi tek başına kötü değildir; dengeleme dönemlerinde normaldir. Ama faturalanan saatlerle depodaki hareket uzun süre birbirini tutmuyorsa, bunu yazılı olarak sormanız gerekir.
“5 Neden” ile belirtiden kök nedene
Bulguları bağlamak için “5 Neden” tekniğini kullanıyoruz: belirtiden başlayıp her cevaba bir kez daha “neden?” diye soruyoruz. Sık karşılaştığımız bir zincir şöyle görünür:
- 1. neden?Ödeme ekranı neden üç haftadır bitmiyor?Çünkü her testte farklı bir hata çıkıyor.
- 2. neden?Neden her testte farklı hata çıkıyor?Çünkü otomatik test yok; her deneme ödeme altyapısının test hesabında elle yapılıyor ve senaryolar her seferinde değişiyor.
- 3. neden?Neden senaryolar sabit değil?Çünkü ödeme akışının kabul kriterleri yazılmamış; taksit, iade ve 3D Secure dönüşü kimin aklına gelirse o test ediliyor.
- 4. neden?Neden kabul kriteri yazılmamış?Çünkü teklifte “ödeme entegrasyonu” tek satır olarak geçiyor ve keşif aşaması yapılmamış.
- 5. neden?Neden keşif yapılmamış?Çünkü teklif, en düşük fiyatı ve en kısa süreyi veren firmaya göre seçilmiş.
Proje Kurtarma Teşhis Sihirbazı: Projeniz ne kadar riskli?
Sihirbaz dört adımdan oluşuyor. Önce projenizde gördüğünüz belirtileri işaretleyin, sonra planlanan ve geçen süreyi, tamamlanan işi ve harcanan bütçeyi girin. Araç bir risk skoru, beş boyutta kök neden dağılımı, kazanılmış değer yaklaşımıyla kaba bir takvim ve maliyet tahmini, öneri ve kopyalanabilir bir ilk 14 gün listesi üretir. Hiçbir veri tarayıcınızdan çıkmaz.
Yazılım firması kaynak kodu vermiyor: Kod, sunucu ve hesaplar nasıl geri alınır?
Yeni bir proje başlatırken bu riskleri önceden kapatmanın yolunu yazılım firması seçerken dikkat edilmesi gerekenler yazımızda anlattık. Burada iş olmuş durumda: varlıklar firmada ve onları geri almanız gerekiyor. İyi haber, bu varlıkların çoğunun devri teknik olarak basit ve birkaç günlük bir iş; zor olan, neyin nerede olduğunu bilmek.
Bir varlığın “sizde” olması, şifresini bilmeniz demek değildir. Hesabın sahibi şirketinizin kurumsal e-posta adresi olmalı ve firma o hesapta ancak sizin verdiğiniz, geri alabileceğiniz bir yetkiyle bulunmalı. Firmanın kişisel hesabında duran bir depo, firma kapanırsa ya da geliştirici ayrılırsa sizin için kaybolabilir.
| Varlık | Nasıl geri alınır? | Dikkat |
|---|---|---|
| Kaynak kod deposu | GitHub’da depo sayfasında Settings sekmesine girilir, sayfanın en altındaki Danger Zone bölümünden Transfer ile şirket organizasyonuna aktarılır. İşlemi depoda yönetici yetkisi olan kişi başlatır. GitLab ve Bitbucket’ta benzer bir aktarma seçeneği vardır. Aktarma mümkün değilse tüm dallarla tam bir kopya (git clone --mirror) alınır. | Yalnız ana dal değil, tüm dallar ve etiketler. CI/CD ayarları ve depo gizli değişkenleri ayrıca listelenmeli. |
| Alan adı | Kayıt firmasındaki hesabın sahibi ve alan adının kayıtlı kişisi şirketiniz olmalı. .com gibi uzantılarda kayıt firması değiştirilecekse transfer (EPP) kodu istenir. .tr uzantılı alan adları TRABİS sistemine bağlı kayıt kuruluşları üzerinden yönetilir; devir adımlarını mevcut kayıt kuruluşunuzdan yazılı olarak isteyin. | Kayıtlı kişi bilgisi ile hesabın sahibi ayrı şeylerdir; ikisini de kontrol edin. Bitiş tarihini not edin. |
| Sunucu / bulut hesabı | En temizi, hesabın şirketiniz adına açılması ve firmaya kişisel kullanıcı (IAM) verilmesidir. Mevcut hesap firmanın adınaysa ya hesap devredilir ya da sistem şirketinizin hesabındaki yeni bir sunucuya taşınır. | Fatura kimin kartından çekiliyor? Kartı kaldırılan hesap kapanabilir; taşımayı ödeme kesilmeden yapın. |
| Veritabanı ve dosya yedeği | Güncel bir döküm ve yüklenen dosyaların (görseller, belgeler) kopyası şirket depolama alanına alınır. Yedeğin açılıp okunabildiği bir kez test edilir. | Kişisel veri içeriyorsa aktarım ve saklama KVKK yükümlülüklerinize uygun olmalı. |
| App Store Connect | Apple’ın App Transfer özelliğiyle yapılır: aktarımı gönderen hesabın Account Holder’ı başlatır, alıcı hesabın Account Holder’ı onaylar. Önce TestFlight derlemeleri ve test kullanıcıları kaldırılmalıdır. | Apple Pay merchant ID ve bazı servis ayarları aktarılmaz; aktarım öncesi satış verileri gönderen hesapta kalır. |
| Google Play Console | Uygulamanın bulunduğu hesabın sahibi Play Console’dan aktarım talebi başlatır; hedef hesabın geliştirici kaydındaki işlem kimliği (transaction ID) istenir. Hedef hesap talebi onaylar, ardından Google destek ekibi inceler. | Test grupları ve servis bağlantıları (Firebase, analitik) yeni hesapta yeniden kurulur. Satış ve kazanç raporları aktarılmaz; aktarım öncesi indirin. |
| Ödeme altyapısı anahtarları | iyzico, PayTR veya banka sanal POS hesabının sahibi zaten şirketiniz olmalıdır. Firmanın elinde yalnız API anahtarları vardır; bunlar devirden sonra yenilenir. | Canlı ve test anahtarlarını ayırın; geri çağırma (callback) adreslerinin size ait alan adına gittiğini doğrulayın. |
| SSL sertifikası | Let’s Encrypt kullanılıyorsa sunucuyla birlikte gelir; ücretli sertifikada sağlayıcı hesabı ve yenileme tarihi devralınır. | Özel anahtar firma bilgisayarında kaldıysa sertifikayı yeniden üretin. |
| Kurumsal e-posta ve DNS | Microsoft 365 veya Google Workspace yönetici hesabı şirketinize ait olmalı. DNS kayıtları (MX, SPF, DKIM) dışa aktarılır. | Uygulamanın e-posta gönderdiği SMTP veya servis hesabı da listeye girmeli. |
| Analitik ve Search Console | GA4’te şirket hesabına hesap ve mülk düzeyinde Yönetici (Administrator) rolü verilir; Search Console’da şirket hesabı doğrulanmış sahip (owner) yapılır. Firma kullanıcısı gerekirse daha düşük bir role indirilir. | Geçmiş veri mülkle birlikte gelir; mülkü silip yeniden açmayın. |
| Tasarım dosyaları | Figma veya benzeri araçlardaki proje dosyaları şirketinizin takımına taşınır ya da dışa aktarılır. | Lisanslı font ve görsellerin lisansının kime ait olduğunu sorun. |
| Dokümantasyon | Kurulum adımları, ortam değişkenlerinin listesi (değerleri değil), mimari şema, API belgeleri ve üçüncü taraf servis listesi yazılı olarak istenir. | Belge yoksa “kurulumu bizim önümüzde baştan yapın” demek, belgeden daha çok şey öğretir. |
Her varlık için şu an kimin adına olduğunu seçin. Araç kırmızı bayrakları sayar, geri dönüşü en zor varlıkları öne alarak bir öncelik sırası çıkarır ve firmaya gönderebileceğiniz bir devir ve erişim talebi e-postası hazırlar.
- Kaynak kod deposugeri dönüşü zor
- Alan adıgeri dönüşü zor
- App Store Connectgeri dönüşü zor
- Google Play Consolegeri dönüşü zor
- Sunucu / bulut hesabı
- Veritabanı ve dosya yedeği
- Ödeme altyapısı anahtarları
- Kurumsal e-posta ve DNS
- Analitik ve Search Console
- Tasarım dosyaları
- Dokümantasyon
- SSL sertifikası
Seçim yaptıkça kırmızı bayraklar, öncelik sırası ve e-posta burada oluşur.
Konu: [Proje adı] projesi · varlık devri ve erişim talebi Sayın [Firma adı] yetkilisi, [Proje adı] projesinin sürdürülebilirliği ve şirket içi kayıtlarımızın tamamlanması için projeye ait dijital varlıkların [Şirketinizin adı] adına kayıtlı olmasını ve tarafımıza erişim verilmesini rica ediyoruz. Bu talep, birlikte çalışmayı sürdürme niyetimizi değiştirmez; amacımız varlıkların şirketimiz adına güvence altında olmasıdır. Kayıtlarımıza göre varlıklar şirketimiz adına; yalnız güncel dokümantasyonun ve erişim listesinin yazılı olarak iletilmesini rica ederiz. Bu adımların 7 iş günü içinde tamamlanmasını ya da aynı süre içinde yazılı bir takvim paylaşılmasını rica ederiz. Devir tamamlandığında güvenlik gereği tüm parolaları ve API anahtarlarını yenileyeceğimizi, çalışmanın devamı için gereken erişimleri ayrıca tanımlayacağımızı bilgilerinize sunarız. Saygılarımızla, [Ad Soyad] · [Şirketinizin adı]
Devir tamamlandıktan sonra
- Devir tamamlandığı gün tüm parolaları, API anahtarlarını ve erişim belirteçlerini (token) yenileyin: veritabanı, ödeme altyapısı, e-posta servisi, bulut erişim anahtarları.
- Firmanın kullanıcılarını silmek yerine önce yetkisini düşürün; çalışma devam edecekse yalnız gereken kapsamda kişisel kullanıcı verin.
- Koda gömülü gizli anahtar var mı diye depoyu taratın (ör. gitleaks); varsa anahtarı yenileyin, yalnız koddan silmek yetmez çünkü geçmişte kalır.
- Yedekten bir kez geri dönüş testi yapın; açılmayan yedek yedek değildir.
- Hesap ve sahiplik tablosunu güncelleyip yönetimle paylaşın; bir sonraki devirde aynı işi yapmayın.
Teknik borç nedir, kurtarma kararını nasıl etkiler?
Teknik borç, işi hızlı bitirmek için bugün seçilen kestirmelerin yarın faiziyle geri ödenmesidir. Metafor, Ward Cunningham’ın 1992’de OOPSLA konferansında sunduğu deneyim raporundan gelir: biraz borçlanmak hızı artırabilir, ama borç ödenmezse her yeni özellik faizi büyütür. Bir noktadan sonra ekip zamanının çoğunu yeni iş yerine eski kestirmelerin açtığı sorunlara harcar.
Takılan projelerde teknik borcun ölçüsü, kurtarma kararının ana girdisidir. Borç düşükse mevcut kodla devam etmek ucuzdur. Yüksekse her hafta biraz daha az ilerlersiniz ve borcu ödemenin yolu refaktördür, yani kodun davranışını değiştirmeden yapısını düzeltmek.
Bir uyarı: her eski kod borç değildir. Test edilmiş, çalışan ve iş kurallarını doğru uygulayan eski bir modül, yeniden yazılmış ama test edilmemiş yeni bir modülden daha değerlidir.
- Test yok ya da çalışmıyorDeğişikliğin bir şeyi bozup bozmadığını ancak elle denenerek anlamak mümkünse, her değişiklik risklidir ve yavaş yapılır.
- Kopyala-yapıştır kodAynı iş kuralı beş farklı dosyada yazılmışsa, bir kuralı değiştirmek beş yerde değişiklik ve beş yerde hata ihtimali demektir.
- Eski bağımlılıklarDesteği bitmiş bir çatı (framework) veya yıllardır güncellenmemiş kütüphaneler hem güvenlik açığı hem de güncelleme duvarı demektir.
- Koda gömülü gizli anahtarlarVeritabanı parolası veya ödeme anahtarı depoda düz metin duruyorsa, depoya erişen herkes canlı sisteme de erişir.
- Belge yok, kurulum tek kişideProjeyi sıfır bir bilgisayarda ayağa kaldırmanın adımları yazılı değilse, ekip değişikliği aylar sürer.
- Her şey her şeye bağlıFatura modülünü değiştirmek için kullanıcı, stok ve raporlama modüllerine dokunmak gerekiyorsa, mimari değişimi taşıyamıyor demektir.
Teknik borç nasıl ölçülür?
Teknik borcu ölçmek için tek bir sayı yoktur; birkaç göstergeyi birlikte okuruz. SonarQube gibi statik analiz araçları kod tekrarı, karmaşıklık ve bilinen hata kalıplarını raporlar. npm audit, Dependabot veya OWASP Dependency-Check gibi araçlar bağımlılıklardaki bilinen güvenlik açıklarını listeler. Commit geçmişi, hangi dosyaların sürekli değiştiğini ve hangi bölgelerin kırılgan olduğunu gösterir.
Bu araçların çıktısı yorum ister; “500 uyarı var” cümlesi tek başına bir şey anlatmaz. Önemli olan, uyarıların en çok değişen ve iş açısından en önemli modüllerde toplanıp toplanmadığıdır. Güvenlik tarafında bulgu çıkıyorsa yayından önce bir sızma testi planlamak gerekir; sürecin nasıl işlediğini sızma testi nedir rehberimizde anlattık.
Mevcut kodu korumak mı, onarmak mı, yazılımı sıfırdan yazmak mı?
Takılan bir projede yönetimden en sık gelen öneri “bu kodu çöpe atalım, temiz bir başlangıç yapalım” olur. Duyguyu anlıyorum. Ama sıfırdan yazma, yazılım dünyasında pahalıya patlamasıyla bilinen bir karardır. Joel Spolsky’nin Nisan 2000’de yazdığı “Things You Should Never Do, Part I” yazısı Netscape örneğini anlatır: tarayıcı sıfırdan yazılırken 5.0 hiç çıkmadı ve 4.0 ile 6.0’ın ilk betası arasında yaklaşık üç yıl geçti.
Sıfırdan yazmanın iki gizli maliyeti vardır. Birincisi, mevcut kodda yıllar içinde biriken ve hiçbir belgede yazmayan iş kuralları kaybolur: “bu müşteri tipine KDV’yi şöyle hesaplıyoruz” gibi kurallar ancak yeni sistem canlıya çıkınca, şikâyetle hatırlanır. İkincisi, Brooks’un “ikinci sistem etkisi” dediği tuzak: ilk sistemde yapılamayan her şey ikinciye eklenmek istenir ve yeni proje eskisinden büyük başlar.
Bu yüzden kararı tüm kod için tek seferde vermiyoruz. Kod tabanını üç kümeye ayırıyoruz: olduğu gibi korunacaklar, sınırları çizilip yerinde iyileştirilecekler ve gerçekten yeniden yazılması gerekenler. Üçüncü küme çoğu zaman sanılandan küçük çıkar.
| Ölçüt | Koru | Yerinde onar | Yeniden yaz |
|---|---|---|---|
| Kodun okunabilirliği | Başka bir geliştirici birkaç günde anlayabiliyor | Dağınık ama mantığı izlenebiliyor | Yazanı bile açıklayamıyor |
| Test edilebilirlik | Kritik akışlarda test var ve çalışıyor | Test yok ama modüller ayrılabiliyor | Test yazmak için önce her şeyi değiştirmek gerekiyor |
| Mimarinin hedefe uygunluğu | Beklenen kullanıcı ve veri hacmini taşıyor | Darboğazlar belli birkaç noktada | Temel varsayım yanlış (ör. çok kiracılı olması gereken sistem tek kiracılı kurulmuş) |
| Teknoloji güncelliği | Desteklenen sürümler | Bir iki sürüm geride, yükseltme yolu var | Desteği bitmiş, yükseltme yolu yok |
| İş kuralı bilgisi | Kurallar kodda ve doğru çalışıyor | Kurallar doğru ama dağınık | Kurallar yanlış ya da iş zaten değişti |
| Güvenlik | Bilinen ciddi açık yok | Açıklar var, yamalanabilir | Yetki ve veri modeli baştan güvensiz |
Strangler fig: sistemi durdurmadan modül modül değiştirmek
Yeniden yazmak gerektiğinde bile her şeyi aynı anda yapmak zorunda değilsiniz. Martin Fowler’ın adlandırdığı strangler fig (boğan incir) deseninde, eski sistemin önüne bir yönlendirme katmanı konur. Yeni modüller tek tek yazılır, trafik o modül için yeni koda yönlendirilir, eski modül ancak yeni modül canlıda kendini kanıtladıktan sonra kapatılır.
Bu yaklaşımın en büyük faydası, yeniden yazma sürecinde de iş yapmaya devam etmenizdir. Her adım küçük, geri alınabilir ve canlıda doğrulanmıştır. Eski bir masaüstü programda veya yıllanmış bir web uygulamasında aynı yaklaşımı nasıl kurduğumuzu eski sistem modernizasyonu sayfasında ve VB6 ve Delphi programlarını yenileme yazımızda ayrıntılı anlattık.
Yarım kalan yazılım projesi: Mevcut firmayla devam mı, yeni ekiple mi?
Duygusal olarak en kolay karar firmayı değiştirmektir; ama çoğu durumda en hızlı yol mevcut ekiple yazılı bir planla devam etmektir. Mevcut ekip kodu, altyapıyı ve iş kurallarını biliyor. Yeni bir ekibin bu bilgiye ulaşması haftalar sürer ve o haftalarda proje yine ilerlemez.
Yine de bazı durumlarda devam etmek mümkün değildir. Aşağıdaki iki listeyi yan yana koyup hangisinin sizin durumunuza daha çok uyduğuna bakın.
- Firma yazılı durum raporunu birkaç gün içinde ve somut maddelerle verdi.
- Kalan işin kabul kriterli listesini ve ödemelerin bu listeye bağlanmasını kabul ediyor.
- Haftalık demoya itiraz etmiyor, ilk demoyu iki hafta içinde yapabiliyor.
- Kod ve hesapların devrini sorun etmiyor.
- Ekipte projeyi bilen en az bir kişi hâlâ çalışıyor.
- Kaynak koda veya hesaplara erişimi reddediyor ya da oyalıyor.
- Yazılı rapor yerine sürekli sözlü güvence veriyor.
- Projeyi bilen ekip tamamen dağılmış.
- Ek ödeme almadan hiçbir adım atmıyor, ama ödemenin karşılığını tanımlamıyor.
Yeni ekibe devrin gerçek maliyeti
- 01Kod okuma ve ortam kurulumuBelgesiz bir projede yeni ekibin kodu çalıştırıp anlaması birkaç haftayı bulabilir. Bu süre teklifte ayrı bir kalem olarak görünmeli.
- 02Sorumluluk sınırıDevralınan kodda çıkan hata kimin? Yeni ekip, devraldığı kodun garantisini vermek istemez ve haklıdır. Sınırı başta yazın: devralınan hatalar ayrı, yeni yazılan kod ayrı sorumluluk.
- 03Bilgi kaybıEski ekipten kısa bir devir dönemi (birkaç oturumluk ücretli danışmanlık) almak, haftalarca kod okumaktan ucuzdur. Mümkünse bunu ayrılık görüşmesinde isteyin.
- 04Yeniden yazma eğilimiYeni ekip başkasının kodunu sevmez. Bu doğal ama pahalı bir eğilimdir; yeniden yazma önerisini yukarıdaki matrisle sınayın.
İki taraf da birbirine güvenmiyorsa, tarafsız bir üçüncü gözün işi kolaylaştırdığını sık görüyoruz. Bağımsız ikinci görüş çalışmasında amaç kimin haklı olduğunu söylemek değil, iki tarafın aynı teknik gerçekliğe bakmasını sağlamaktır. Yeni bir firma seçecekseniz kriterleri burada tekrar etmiyorum; firma seçimi rehberimiz bu iş için hazırlandı.
Proje kurtarma planı nasıl yazılır? İlk 14 gün ve 30-60-90
Kurtarma planı uzun bir rapor değil, herkesin her hafta açıp baktığı kısa bir belgedir. İçinde dört şey olmalı: kalan işin kabul kriterli listesi, öncelik sırası, haftalık demo takvimi ve her dönemin sonunda neyin çalışır olacağı. Bir sayfayı geçen plan genellikle okunmaz.
İlk 14 gün teşhis ve toparlanma içindir; yeni özellik yazılmaz. Sonraki dönemler aşağıdaki gibi ilerler. Süreler örnektir: birkaç aylık bir web uygulaması için makuldür, büyük bir ERP entegrasyonunda dönemler uzar.
- İlk 14 günDönem 1Tabloyu netleştir
- Varlık envanteri ve devirler
- Çalışan son sürümü staging’de ayağa kaldırma
- Kalan işlerin kabul kriterli listesi
- Kapsamı yayın için gerçekten gerekene indirme
- İlk haftalık demo
- 30. günDönem 2İlk stabil sürüm
- En kritik akış uçtan uca çalışıyor
- Bilinen kritik hatalar kapandı
- Yayına alma adımları yazılı ve tekrarlanabilir
- Kritik akış için ilk otomatik testler
- 60. günDönem 3Kritik eksikler
- Yayın listesindeki kalan özellikler
- Performans ve güvenlik kontrolü
- Veri taşıma provası
- Kullanıcı kabul testi
- 90. günDönem 4Yayın ve devir
- Canlıya çıkış
- İlk iki haftalık yoğun izleme
- Dokümantasyon ve bilgi devri
- İkinci sürüm listesinin önceliklendirilmesi
Haftalık demo kuralları
- Demo, sizin de erişebildiğiniz staging ortamında yapılır; geliştiricinin ekranından değil.
- Her demoda yalnız bu hafta “bitti” denilen maddeler gösterilir ve kabul kriterine göre işaretlenir.
- Gösterilemeyen madde bitmemiştir; tartışmaya açılmaz, bir sonraki haftanın listesine yazılır.
- Demonun sonunda iki liste güncellenir: kalan işler ve bekleyen kararlar. Bekleyen kararların sahibi çoğu zaman sizsiniz.
- Demo atlanmaz. Gösterecek bir şey yoksa bu da bir bilgidir ve o hafta konuşulması gereken konu budur.
İzlenecek birkaç ölçüt
| Ölçüt | Neden izlenir? |
|---|---|
| Kalan iş listesi (burndown) | Haftalık olarak azalıyor mu? Azalmıyorsa ya iş eklenmekte ya da tahminler yanlış. |
| Açık kritik hata sayısı | Yayına giderken düşmeli. Artıyorsa test ve mimari sorunları geri dönmüş demektir. |
| Yayına alma sıklığı | Staging’e haftada en az bir kez yeni sürüm çıkıyor mu? DORA araştırma programının yazılım teslim ölçütleri arasında (dağıtım sıklığı, değişiklik teslim süresi, değişiklik hata oranı, başarısız dağıtımdan toparlanma süresi ve sonradan eklenen yeniden çalışma oranı) kurtarma sırasında en kolay izleneni budur. |
| Bekleyen karar sayısı | Sizin tarafınızda bekleyen sorular. Bu sayı büyüdükçe ekip tahminle ilerler. |
Yazılım firması teslim etmezse hukuki süreç nasıl işler?
Türk hukukunda yazılım geliştirme sözleşmeleri, sözleşmenin içeriğine göre çoğu zaman eser sözleşmesi olarak değerlendirilir (Türk Borçlar Kanunu m. 470 vd.). Eser sözleşmesinde yüklenici işi zamanında yapmakla yükümlüdür. TBK m. 473, yüklenicinin işe zamanında başlamaması veya işi sözleşmeye aykırı biçimde geciktirmesi nedeniyle işin kararlaştırılan zamanda bitirilemeyeceğinin açıkça anlaşılması hâlinde, iş sahibine teslim gününü beklemeden sözleşmeden dönme imkânı tanır. Ancak bu hakkın koşullarının oluşup oluşmadığı teknik bir tespit gerektirir ve haksız bir dönme beyanı sizi tazminat yükümlülüğüyle karşı karşıya bırakabilir. Bu yüzden önce kanıt, sonra beyan.
Kaynak kod meselesinde Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK, 5846) belirleyicidir. Bilgisayar programları FSEK kapsamında eser sayılır ve m. 52’ye göre mali haklara ilişkin sözleşmelerin yazılı olması ve devredilen hakların ayrı ayrı gösterilmesi gerekir. Sözleşmenizde yalnız “yazılım müşteriye aittir” gibi genel bir cümle varsa ya da hiç hüküm yoksa, kaynak kod üzerindeki haklarınızın kapsamı tartışmalı hâle gelebilir. Bu, avukatınıza ilk göstermeniz gereken maddedir.
Bir miktar paranın ödenmesine ilişkin alacak ve tazminat taleplerini içeren ticari davalarda, dava açmadan önce arabulucuya başvurmak 2019’dan beri dava şartıdır (Türk Ticaret Kanunu m. 5/A, 7155 sayılı Kanun’la eklendi). Yani iki şirket arasındaki bir yazılım uyuşmazlığında para talebiyle mahkemeye gitmeden önce büyük olasılıkla arabuluculuk aşamasından geçeceksiniz. Teknik kanıt dosyası bu aşamada da işe yarar; çoğu uyuşmazlık, iki taraf aynı somut tabloyu gördüğünde mahkemeye gitmeden çözülür.
Gecikme olduktan sonraki sıra (genel çerçeve)
- 1. ADIMYazılı bildirimÖnce e-postayla, kalan işleri ve beklediğiniz tarihi açıkça yazan bir bildirim. Ton sakin, içerik somut olsun.
- 2. ADIMEk süre ve ihtarSonuç alınamazsa avukatınızın hazırlayacağı, makul bir ek süre veren ihtarname (noter veya KEP gibi ispatı kolay bir yolla).
- 3. ADIMArabuluculukPara talebi söz konusuysa dava öncesi zorunlu aşama. Teknik özet ve kanıt dosyası burada masaya konur.
- 4. ADIMDava ve bilirkişiUzlaşma olmazsa mahkeme işin ne kadarının yapıldığını genellikle bir bilirkişiye inceletir. Kanıt dosyanız, bilirkişinin bakacağı ilk yerdir.
Kanıt dosyasına girecekler
- İmzalı sözleşme, teklif ve ekleri, tüm değişiklik talepleri ve onayları
- Ödeme dekontları ve kesilen faturalar
- Firmayla tüm yazışmalar (e-posta, kurumsal mesajlaşma dışa aktarımı); WhatsApp yazışmalarının dışa aktarılmış kopyası
- Depo erişiminiz varsa commit geçmişinin dökümü ve tarihli bir tam kopya
- Demo ve staging ortamlarının tarihli ekran kayıtları
- Açık hata listesinin tarihli dökümü
- Firmanın gönderdiği tüm durum raporları ve verdiği tahminler
- Bağımsız teknik inceleme raporu (varsa)
Hangi gecikmeyi kendiniz çözebilirsiniz, ne zaman yardım almalısınız?
Her gecikme bir kurtarma projesi değildir. Bazen yazılı bir plan ve haftalık demo, dışarıdan kimseye ihtiyaç duymadan işi yoluna sokar. Dürüst olmak gerekirse, bize gelen bazı taleplerde önerimiz danışmanlık almamak oluyor: firma şeffafsa ve gecikme birkaç haftaysa, aşağıdaki sol sütun yeterlidir.
- Gecikme birkaç hafta ve nedeni yazılı olarak açıklandı.
- Firma kalan işi madde madde listeleyebiliyor.
- Kod ve hesaplar zaten şirketinizin adına.
- Çalışan bir staging ortamı var ve yeni sürümleri kendiniz deneyebiliyorsunuz.
- Gecikme aylar sürdü ve son tarih birden çok kez ötelendi.
- Bütçenin büyük kısmı harcandı ama çalışan iş bununla orantılı değil.
- Kaynak koda veya hesaplara erişim belirsiz.
- Taraflar arasında güven koptu, her konuşma gerginleşiyor.
- Yönetim “devam mı, durdur mu” kararı bekliyor ve bu karar için kimse tarafsız bir tablo sunamıyor.
Bir sonraki projede aynı yere düşmemek için üç kural
- Ödemeyi demoya değil kabul kriterine bağlayın“Demo yapıldı” değil, “şu senaryo staging’de şu sonucu verdi” ödeme koşulu olsun.
- Hesapları ilk gün şirket adına açınGit organizasyonu, bulut hesabı, alan adı ve mağaza hesapları projenin ilk haftasında şirket e-postasıyla açılsın; firma bunlara davet edilsin.
- Kapsam değişikliğini yazılı formla yönetinHer değişiklik isteği tarih, tahmin ve takvime etkisiyle tek bir kayda girsin. Sözlü “bunu da ekleyelim” yok.
Ekibinizin süreçlerini kalıcı olarak güçlendirmek isterseniz yazılım ekibi olgunluğu çalışmamıza, şirketin daha geniş teknoloji planı içinse dijital dönüşüm yol haritası rehberimize bakabilirsiniz.
W3’te teknik danışmanlık kapsamında yaptığımız takılan proje incelemesinde üç çıktı veriyoruz: kök neden analizi, koru ya da yeniden yap kararı ve haftalık ilerleme kontrolüyle desteklenen bir kurtarma planı. Kodu okuma yetkisiyle ve gizlilik sözleşmesi altında inceliyoruz; planı mevcut ekibiniz de uygulayabilir, uygulama tarafını web yazılım geliştirme, mobil yazılım geliştirme veya API geliştirme ekiplerimizle de üstlenebiliriz.
Danışmanlık maliyetinin nasıl hesaplandığını merak ediyorsanız saatlik, proje bazlı ve CTO as a Service modellerini IT danışmanlık ücretleri yazımızda karşılaştırdık; kalan işin geliştirme bütçesini kabaca çıkarmak için özel yazılım fiyatları rehberimiz işe yarar.
Takılan proje, kaybedilmiş proje değildir
Yazılım firması projeyi teslim etmediğinde kaybettiğiniz şey çoğu zaman sandığınızdan azdır; asıl kayıp, veri toplamadan verilen ikinci bir yanlış karardır. Önce varlıkları güvenceye alın, sonra teşhisi sayıya dökün, ardından kod için tek bir büyük karar yerine modül modül kararlar verin. Haftalık demo ile yürüyen 90 günlük bir plan, birçok projeyi sıfırdan yazmaya gerek kalmadan yayına taşır.
Projenizin durumunu bağımsız bir gözle değerlendirmek isterseniz teknik danışmanlık ekibimizle ilk 30 dakikalık ücretsiz keşif görüşmesi yapabilirsiniz. Sihirbazın sonucunu ve varlık listenizi görüşmeye getirmeniz, ilk görüşmeyi doğrudan teşhise çevirir.
Sık Sorulan Sorular

Mühendislik ekiplerini, teknik yol haritasını ve ürün teslim süreçlerini yönetir. Web ve mobil ürünlerin keşiften yayına kadar planlanmasında uzun yıllık deneyim.
Profili gör