Sunucu yavaşladı diye hemen bir üst pakete geçmeyin; önce darboğazın hangi kaynakta olduğunu bulun. Bunun için beş değere bakmanız yeter: çekirdek sayısına bölünmüş load average, top ekranındaki %us, %wa ve %st oranları, free -h çıktısındaki “available” sütunu, vmstat'taki swap hareketi (si/so) ve iostat ile df'nin gösterdiği disk durumu. VPS yavaş çalışıyorsa bu beş değer, sorunun CPU'da mı, bellekte mi, diskte mi, yoksa aynı fiziksel makineyi paylaştığınız komşu sanal makinelerde mi olduğunu çoğu vakada birkaç dakikada ayırır.
Aşağıda teşhisi, bir yavaşlık vakasına bakarken kendi izlediğim sırayla anlatıyorum: hangi komut, çıktının hangi sütunu, hangi değer neyi gösterir. Yazının ortasında bir teşhis sihirbazı var. Ham top, free, vmstat ve iostat çıktınızı yapıştırıyorsunuz; olası darboğazları, sıradaki komutları ve “yükselt mi, optimize et mi” kararını görüyorsunuz.
- Load average tek başına bir şey söylemez;
nprocile çekirdek sayısına bölün. 1'in üstü kuyruk demektir. - Linux'ta load average diske bekleyen (D durumundaki) süreçleri de sayar. Load yüksek ama CPU boşsa diske bakın.
- “RAM %95 dolu” çoğu zaman sorun değildir; önemli olan
availablesütunu ve vmstat'taki si/so hareketidir. - Bulut sunucuda %st (steal) sürekli yüksekse sorun sizin kodunuzda değil; kanıtı sar ile toplayıp sağlayıcıdan isteyin.
- Tanımadığınız bir süreç CPU'yu yiyorsa yükseltme yapmayın; önce güvenlik olayı gibi ele alın.
- Optimizasyonun mühendis saati, bir üst paketin aylık farkından pahalıysa yükseltmek dürüst bir karardır.
Sunucu yavaşladı: ilk 5 dakikada ne yapılmalı?
uptime · top · free · iostatTelefon çaldığında ya da izleme aracı alarm verdiğinde ilk refleks sunucuyu yeniden başlatmaktır. Beş dakika bekleyin. Yeniden başlatma sorunu çoğu zaman birkaç saatliğine örter ama teşhis için gereken kanıtı da siler: hangi süreç neyi bekliyordu, bellek nereye gitti, diski kim tıkadı.
Aşağıdaki sıra, ekipte bir yavaşlık vakasına ilk bakışta izlediğimiz sıra. Her adım adayları biraz daha eler. Beşinci adıma geldiğinizde elinizde genellikle bir, en fazla iki şüpheli kalır.
- 10:00Yükü çekirdek sayısıyla karşılaştırın
$ nproc && uptimeuptimeüç sayı verir: son 1, 5 ve 15 dakikanın load average değeri. Bunlarınprocçıktısına bölün. 4 çekirdekli sunucuda 3,2 rahat, 8,0 ise kuyruk demektir. 1 dakikalık değer 15 dakikalıktan belirgin büyükse sorun şu an büyüyor. - 21:00CPU zamanının nereye gittiğine bakın
$ top (ardından 1 ve P tuşları)Üçüncü satırdaki%Cpu(s)dağılımına bakın:usyüksekse uygulama hesaplıyor,wayüksekse disk bekleniyor,styüksekse hipervizör CPU'nuzu başkasına veriyor.1tuşu çekirdekleri ayrı gösterir,Psüreçleri CPU'ya göre sıralar. - 32:00Belleği doğru sütundan okuyun
$ free -h && vmstat 1 5useddeğilavailablesütununa bakın. Ardından vmstat'tasivesosütunlarını izleyin: sürekli sıfırdan büyükse sistem diske takas yapıyor ve bu her şeyi yavaşlatır. - 43:00Diskin hem doluluğunu hem hızını kontrol edin
$ df -h && iostat -x 1 3Doluluk %90'ı geçtiyse önce yer açın; dolan disk veritabanını ve log yazımını durdurur. iostat'tar_awaitvew_awaitmilisaniye cinsinden bekleme süresidir; normalin birkaç katına çıktıysa disk tıkanıyor. - 54:00Son değişikliği hatırlayın
$ journalctl --since "-2h" -p warningYeni bir deploy, güncellenen eklenti, eklenen cron işi, başlayan kampanya, gece yedeğinin saatinin kayması. Yavaşlık vakalarının büyük kısmı bir değişikliğin hemen ardından başlar; o değişikliği bilen kişi teşhise yarım saat önde başlar.
nproc # çekirdek sayısı uptime # load average: 1, 5, 15 dk top # 1 = çekirdek başına, P = CPU'ya göre sırala, M = belleğe göre free -h # "available" sütunu vmstat 1 5 # si/so (swap), wa, st; ilk satır açılıştan beri ortalamadır df -h && df -i # disk ve inode doluluğu iostat -x 1 3 # sysstat paketi gerekir: sudo apt install sysstat sudo dmesg -T | grep -iE "out of memory|oom-kill" | tail -n 5
iostat, pidstat, mpstat ve sar komutları sysstat paketinden gelir ve minimal sunucu kurulumlarında çoğu zaman yüklü değildir. Sorun anında kurabilirsiniz, ama sar'ın geçmişe dönük veri gösterebilmesi için paket kurulduktan sonra veri toplamanın da açık olması gerekir (Debian/Ubuntu'da /etc/default/sysstat içindeki ENABLED ayarı). Yani dün geceyi soracaksanız sysstat'ın dün geceden önce kurulu olması lazım. Sunucuyu ilk kurduğunuz gün yükleyin.Load average nedir, kaç olmalı?
uptime · cat /proc/loadavgLoad average, belirli bir süre boyunca CPU'da çalışmayı bekleyen ya da çalışmakta olan süreç sayısının hareketli ortalamasıdır. Linux bu ortalamayı son 1, 5 ve 15 dakika için ayrı ayrı verir. Tek başına “yük 6” demek bir şey anlatmaz; 16 çekirdekli makinede 6 rahat, 2 çekirdekli makinede 6 ise her çekirdeğin önünde üç kişilik kuyruk demektir.
En kolay benzetme market kasasıdır. Çekirdekler kasalardır, süreçler kasaya gelen müşterilerdir. Load average, kasada işlem gören ve sırada bekleyen toplam müşteri sayısının ortalamasıdır. Kasa sayısı kadar müşteri varsa herkes hemen işlem görür; fazlası kuyruğa girer ve kuyruk uzadıkça her isteğin yanıt süresi uzar. Sunucu yavaşladı dediğiniz anın büyük kısmı tam olarak bu kuyruktur.
Burada yorumu değiştiren, Linux'a özgü bir ayrıntı var: Linux'ta load average yalnız CPU bekleyen süreçleri değil, kesintisiz uykuda (D durumu) olan, yani çoğunlukla disk G/Ç'si bekleyen süreçleri de sayar. Load average yüksek ama CPU'nun yarısı boş görünüyorsa sebep çoğu zaman budur. Bu tabloyu görürseniz CPU'yu değil diski ve ağ üzerinden bağlanan depolamayı (NFS, ağ diskleri) şüpheli listesinin başına koyun.
Üç sayıyı birlikte okuyun. 1 dakikalık değer 15 dakikalıktan belirgin büyükse yük artıyor ve olay şu an yaşanıyor. Tersi ise tepe geçti, sistem toparlanıyor demektir. Üçü de yüksek ve birbirine çok yakınsa uzun süredir aynı düzeyde süren bir iş var: düzenli bir toplu iş, hiç bitmeyen bir sorgu ya da hesabını sizin ödemediğiniz bir madenci.
Load average kaç olmalı? Çekirdek başına yorum tablosu
| Load / çekirdek | Durum | Ne anlama gelir? |
|---|---|---|
| < 0,7 | Rahat | Kasalarda boşluk var. Yavaşlık varsa CPU dışında bir yere bakın: veritabanı kilidi, ağ, dış API. |
| 0,7 – 1,0 | Dolu | Çekirdekler neredeyse sürekli meşgul. Trafik biraz artarsa kuyruk başlar; büyüme planı yapma zamanı. |
| 1,0 – 2,0 | Kuyruk | Süreçler sırada bekliyor; yanıt süreleri uzar. %wa da yüksekse kuyruğun bir kısmı disk beklemesidir. |
| > 2,0 | Ciddi | Her çekirdeğin önünde birden fazla bekleyen var. Kullanıcı bunu zaman aşımı ve 502/504 olarak görür. |
Çekirdek başına yük. Eşikler pratik başlangıç değerleridir; toplu iş çalıştıran bir sunucuda 1,0 normal, gerçek zamanlı API sunan bir sunucuda 0,7 bile fazla olabilir.
Load Average Yorumlayıcı
Çekirdek sayınızı girin ve uptime ya da top çıktısının ilk satırını yapıştırın. Virgüllü ondalıklar da tanınır.
Çekirdek sayısı ve load satırı girildiğinde çekirdek başına yük, trend ve yorum burada görünür.
nproc da her zaman güvenilir değildir; coreutils 9.8'den eski sürümler Docker'ın --cpus kotasını görmez, makinedeki tüm çekirdekleri sayar. Konteynerin gerçekten kısıldığını görmek için docker stats ya da cgroup'un cpu.stat dosyasındaki nr_throttled sayacı daha doğru bilgi verir. Go servislerinde aynı tuzak GOMAXPROCS'ta karşımıza çıkar: Go 1.25'ten önce çalışma zamanı da kotayı değil makinedeki çekirdek sayısını esas alıyordu. 32 çekirdekli bir makinede 2 CPU limitli konteyner, 32 iş parçacığıyla çalışmaya kalkıp sürekli kısılıyordu. Go 1.25 bu limiti artık kendisi okuyor.top çıktısı nasıl okunur? %us, %sy, %wa ve %st ne anlatır?
top · htop · mpstat -P ALL 1top ekranının üçüncü satırı, CPU zamanının son yenileme aralığında hangi işe harcandığını yüzde olarak gösterir. Teşhisin büyük kısmı bu satırdadır ve çoğu kişi ona bakmadan doğrudan alttaki süreç listesine iner. Önce satırı okuyun, sonra listeye geçin.
- %usKullanıcı alanıUygulamanızın kendi hesaplaması: PHP, Node, Java, veritabanı sorgu planlayıcısı. Yüksekse kod ya da trafik CPU istiyor.Sürekli %70+ ve load/çekirdek > 1 ise CPU-bound.
- %syÇekirdek alanıSistem çağrıları, bağlam değişimi, ağ yığını, dosya sistemi işleri. Çok sayıda kısa ömürlü süreç veya bağlantı fırtınası bunu şişirir.%us'a yakın ya da üstündeyse süreç/bağlantı sayısına bakın.
- %niDüşük önceliklinice değeri yükseltilmiş süreçlerin kullanıcı zamanı. Yedek ve sıkıştırma işlerini buraya itmek iyi bir pratiktir.Genelde bilgi amaçlı.
- %idBoştaCPU'nun yapacak işi olmadığı zaman. Yüksek id ile yüksek load birlikteyse süreçler CPU değil başka bir şey bekliyor.Load yüksek + id yüksek = disk veya ağ depolama.
- %waG/Ç beklemesiCPU boştayken bekleyen bir disk isteğinin bulunduğu zaman. CPU çalışmıyor, disk yetişemiyor.Sürekli %10–20 üstü dikkat, %20+ disk darboğazı adayı.
- %hiDonanım kesmesiDonanım kesmelerine harcanan zaman. Sanal makinelerde genelde sıfıra yakındır.Nadiren belirleyici.
- %siYazılım kesmesiAğ paketlerinin işlenmesi gibi ertelenmiş çekirdek işleri. Yoğun paket trafiğinde ya da küçük paket saldırılarında yükselir.%10'u geçerse ağ trafiğine ve ksoftirqd'ye bakın.
- %stÇalınan zamanSanal makinenizin çalışmaya hazır olduğu hâlde hipervizörün fiziksel çekirdeği başka bir makineye verdiği zaman.Sürekli %5+ izleyin, %10+ sağlayıcıyla konuşun.
İki tuzak var. İlki: alttaki listede bir sürecin %CPU değeri 100'ü aşabilir, çünkü top varsayılan olarak her çekirdeği %100 sayar; 4 çekirdekli makinede tek süreç %390 gösterebilir. İkincisi: toplam satır ortalamadır. Node.js ana döngüsü, Redis ya da tek iş parçacıklı bir PHP betiği gibi tek çekirdeğe yaslanan iş yüklerinde toplam %25 görünürken bir çekirdek %100'de kilitlenmiş olabilir. 1 tuşuna basın ya da mpstat -P ALL 1 çalıştırın ve çekirdekleri tek tek görün.
htop kullanıyorsanız aynı bilgi renklerle gelir: çubuklarda yeşil kullanıcı, kırmızı çekirdek, mavi düşük öncelikli zamandır. G/Ç beklemesi ve steal ise varsayılan görünümde ayrı gösterilmez; F2 (Setup) → Display options altındaki “Detailed CPU time” seçeneğini açtığınızda kendi renkleriyle çubuğa eklenir. Renkler temaya ve sürüme göre değişebildiği için emin olmak için F1 yardım ekranındaki açıklamaya bakın.
Linux'ta CPU kullanımı yüksek: %100'ü yiyen süreç nasıl bulunur?
ps · pidstat · /proc/PIDLinux'ta CPU kullanımı yüksek göründüğünde ilk soru “kim?” olur. top içinde P tuşu süreçleri CPU'ya göre sıralar; anlık görüntü yerine birkaç saniyelik ortalama isterseniz pidstat 1 5 daha güvenilirdir, çünkü saniyelik dalgalanmaları düzler. Sonradan bakmak üzere ps çıktısını bir dosyaya yazmak da iş görür.
Süreci bulduktan sonra onu tanıyıp tanımadığınızı dürüstçe sorun. php-fpm, mysqld, node, java gibi bildik adlar uygulama ya da veritabanı tarafına işaret eder ve çözüm genellikle kodda, sorguda veya işçi sayısındadır. Ama süreç listesinde hiç görmediğiniz, adı bir sistem bileşenini andıran ama yolu /tmp, /dev/shm veya bir kullanıcının ev dizini olan bir şey varsa durum değişir.
# En çok CPU kullanan 10 süreç ps aux --sort=-%cpu | head -n 11 # 5 saniyelik ortalama, süreç bazında pidstat -u 1 5 # Şüpheli bir PID'in gerçek yolu, komut satırı ve başlangıç zamanı sudo ls -l /proc/<PID>/exe sudo tr '\0' ' ' < /proc/<PID>/cmdline; echo ps -o pid,user,lstart,etime,cmd -p <PID> # Onu kim başlatıyor? sudo crontab -l; sudo ls /etc/cron.d; systemctl list-timers --all sudo ss -tnp | grep <PID> # dışarıya açık bağlantıları
En üstteki süreç neyi işaret eder?
| Süreç | Genellikle ne demek? | Sıradaki kontrol |
|---|---|---|
| php-fpm / lsphp / apache2 | Web isteklerinin PHP tarafı. Çoğunlukla ağır eklenti, önbelleksiz sayfa veya bot trafiği. | Erişim loglarında en çok istek atan IP ve URL; slow log (request_slowlog_timeout). |
| mysqld / mariadbd / postgres | Sorgu planı kötü, indeks eksik ya da aynı sorgu binlerce kez çalışıyor. | SHOW FULL PROCESSLIST veya pg_stat_activity; yavaş sorgu kaydı. |
| node / java / python | Uygulama sunucusu hesaplıyor: döngü, JSON işleme, şablon üretimi, çöp toplayıcı. | Çekirdek başına bakın (tek iş parçacığı kilitlenmesi); profil aracı. |
| tar / gzip / rsync / mysqldump | Yedek ya da sıkıştırma işi. Çoğu zaman belli saatlerde gelir ve diski de tıkar. | systemctl list-timers, crontab; işi nice/ionice ile düşük önceliğe alın. |
| kswapd0 | Çekirdeğin bellek geri kazanma iş parçacığı. Yüksek CPU'su CPU sorunu değil, bellek baskısıdır. | RAM bölümüne geçin: free -h, vmstat 1. |
| Tanımadığınız ad | Adı sistem süreci gibi görünse de yolu /tmp, /dev/shm, /var/tmp altındaysa madenci ya da zararlı yazılım olabilir. | Öldürmeden önce yolunu, başlatıcısını ve bağlantılarını kaydedin. |
Tanımadığınız bir süreç CPU'yu yiyorsa
- Hemen
kill -9yapmayın. Önce/proc/<PID>/exeyolunu, komut satırını, başlangıç zamanını ve açık bağlantılarını kaydedin; öldürdüğünüz anda bu kanıt gider ve süreç genellikle cron ya da systemd üzerinden geri gelir. - Kalıcılık noktalarına bakın: kullanıcı ve root crontab'ları, /etc/cron.d, systemd servis ve zamanlayıcıları,
~/.ssh/authorized_keysiçinde tanımadığınız anahtarlar. - Sunucuyu yükseltmeyin. Daha fazla CPU, madenciye daha fazla CPU demektir; fatura artar, sorun aynı kalır.
- Mümkünse sunucuyu ağdan yalıtın, disk görüntüsü veya snapshot alın, şifreleri ve anahtarları başka bir makineden değiştirin.
Sertleştirme adımları için yeni VPS'te ilk 24 saatte yapılacaklar yazımıza, olay müdahalesinin sırası için web sitesi hacklendiğinde ilk 24 saat rehberine bakın. İz sürme ve kök neden analizi gerekiyorsa bu artık bir performans değil güvenlik ve sızma testi işidir.
CPU %100 donanıma zarar vermez. Sunucu işlemcileri tam yükte çalışmak için tasarlanır ve sanal makinede ısıyla zaten siz uğraşmazsınız. Zarar gören, kuyruğa giren isteklerdir: her ek istek bir öncekinin bitmesini bekler ve yanıt süresi doğrusal değil, kuyruk teorisinin öngördüğü gibi kullanım %100'e yaklaştıkça hızla büyür.
%sy, %us'a yaklaşıyor ya da onu geçiyorsa uygulama kodundan önce süreç ve bağlantı sayısına bakın. Saniyede yüzlerce kez başlatılıp kapanan kısa ömürlü süreçler (her istekte çalışan bir betik, yanlış ayarlanmış bir cron), açılıp kapanan TCP bağlantıları ya da aşırı küçük dosyalarla çalışan bir yedek işi çekirdek zamanını şişirir. vmstat 1 çıktısındaki cs (bağlam değişimi) ve in (kesme) sütunları burada ipucu verir; normal gününüzün değerini bilmiyorsanız kıyaslayamazsınız, bu da izleme bölümüne bağlanıyor.
Steal time nedir? Bulut sunucuda komşu sanal makine etkisi nasıl ölçülür?
vmstat 1 · sar -u · mpstatSteal time (%st), sanal makinenizin çalışmaya hazır olduğu hâlde hipervizörün fiziksel CPU'yu o an başka bir sanal makineye verdiği zamanın oranıdır. Değeri sizin sunucunuzun çekirdeği raporlar (bilgiyi hipervizörden alır); top, vmstat, mpstat ve sar'da st sütununda görünür. Fiziksel makinede bu değer her zaman sıfırdır; yalnız sanallaştırılmış ortamlarda anlam taşır.
Steal'in can sıkıcı yanı, kendi kodunuzla ilgisi olmamasıdır. Uygulamanızı ne kadar optimize ederseniz edin, aynı fiziksel çekirdeği paylaşan başka bir müşterinin yoğun işi sizin isteklerinizi bekletir. Bu durum kendini “sunucu bazı saatlerde sebepsiz yavaşlıyor, load yüksek ama bizim süreçler o kadar CPU harcamıyor” şeklinde gösterir.
Tek bir top ekranı kanıt sayılmaz, çünkü %st anlık sıçrayabilir. Sağlayıcıyla konuşmadan önce birkaç günlük veri toplayın. sysstat kuruluysa sar -u günün her on dakikası için steal değerini saklar ve sar -u -f /var/log/sysstat/saXX ile geçmiş günlere bakabilirsiniz (dosya yolu Debian/Ubuntu'da böyledir, RHEL ailesinde /var/log/sa altındadır).
Steal'in hangi saatlerde yükseldiğini, ne kadar sürdüğünü ve aynı saatlerde sizin load'unuzun ne olduğunu gösteren bir tablo, destek talebine ekleyebileceğiniz en ikna edici belgedir. “Sunucu yavaş” diye açılan talep sıraya girer; örneğin “salı 20:00–23:00 arası %st ortalaması 18, bizim load/çekirdek 0,4” diye açılan talep masaya gelir.
Bulut sunucularımızda KVM hipervizörü kullanıyoruz. KVM, sanal makineler arasında bellek ve süreç izolasyonu sağlar; ama fiziksel çekirdeklerin paylaşıldığı her sanal ortamda, sağlayıcı kim olursa olsun, steal ölçülebilir bir olasılıktır. Bu nedenle “bizde steal olmaz” demiyoruz; “ölçün, kanıtla gelin, birlikte bakalım” diyoruz.
Kalıcı ve yüksek steal karşısında üç gerçekçi seçenek var: sanal makinenin daha az yoğun bir fiziksel sunucuya taşınması, sağlayıcının sunuyorsa ayrılmış (dedicated) vCPU sınıfına geçiş, ya da iş yükü bunu gerektiriyorsa dedicated sunucu.
Steal time kaç olursa ne yapmalı?
| %st (sürekli) | Durum | Yapılacak |
|---|---|---|
| %0 – 2 | Normal | Paylaşımlı sanal ortamda beklenen gürültü. İşlem gerekmez. |
| %2 – 10 | İzleyin | Belli saatlerde tekrar ediyorsa sar ile kayıt toplamaya başlayın; yanıt sürelerinizle karşılaştırın. |
| %10 – 20 (sürekli) | Sağlayıcıyla konuşun | Kodunuzu optimize etmek bu kaybı geri getirmez. Kanıtla destek talebi açın, host taşıma isteyin. |
| > %20 | Ciddi | Çekirdeklerinizin beşte birinden fazlası başkasına gidiyor. Ayrılmış vCPU ya da dedicated seçeneğini masaya koyun. |
Pratik başlangıç eşikleri; evrensel bir standart yoktur. Önemli olan değer kadar sürekliliğidir.
Konu: [sunucu adı / IP] sürekli yüksek CPU steal time Merhaba, [sunucu adı] sanal makinemizde [tarih aralığı] boyunca CPU steal (%st) değerinin sürekli yüksek seyrettiğini ölçtük. - Ölçüm aracı: sar -u (sysstat), 10 dakikalık örnekler - Ortalama %st: [..] · En yüksek: [..] · Yoğun saatler: [..:.. - ..:..] - Aynı saatlerde bizim load/çekirdek değerimiz: [..] (kendi yükümüz düşük) - Ek: sar -u çıktısı (son 3-7 gün) Talep: Sanal makinenin daha az yoğun bir fiziksel sunucuya taşınması veya ayrılmış vCPU seçeneklerinin ve fiyat farkının iletilmesi. Teşekkürler.
Ayrılmış vCPU ya da dedicated'a geçişin aylık faturaya etkisini bulut sunucu fiyatları ve aylık maliyet hesaplama yazımızda kalem kalem açıyoruz.
RAM yetmiyor mu? Swap, önbellek ve OOM killer nasıl okunur?
free -h · vmstat 1 · dmesgLinux boş RAM'i boş bırakmaz. Diskten okuduğu dosyaları belleğin boş kısmında önbellekte (page cache) tutar, çünkü aynı dosya ikinci kez istendiğinde diske gitmemek çok daha hızlıdır. Uygulama belleğe ihtiyaç duyduğunda bu önbellek geri verilir. Plesk ya da cPanel ekranında “RAM %95 dolu” görmek tek başına alarm sebebi değildir; dolan kısmın büyük bölümü önbellek olabilir.
Doğru sütun free -h çıktısındaki available sütunudur. Çekirdeğin /proc/meminfo içindeki MemAvailable tahmininden gelir ve “takas yapmadan yeni uygulamalara ne kadar bellek verilebilir” sorusunu yanıtlar. 8 GB'lık makinede used 7,2 GB, available 4 GB ise rahatsınız. available toplamın onda birinin altına inmişse ve düşmeye devam ediyorsa gerçekten bellek darlığı var.
- total
- Kurulu ve çekirdeğin kullanabildiği toplam bellek.
- used
- Uygulamaların kullandığı bellek. Yorum için tek başına yanıltıcıdır.
- free
- Hiç kullanılmayan bellek. Sağlıklı bir sunucuda düşük olması normaldir.
- buff/cache
- Disk önbelleği ve tamponlar. Gerektiğinde uygulamalara geri verilir.
- available
- Takas yapmadan uygulamalara verilebilecek tahmini bellek. Asıl bakılacak sütun.
Swap'in varlığı sorun değildir; birkaç yüz MB'lık swap kullanımı, uzun süredir dokunulmayan sayfaların diske itildiği sağlıklı bir sistemde de görülür. Sorun swap hareketidir. vmstat 1 çıktısında si (diskten belleğe geri okunan) ve so (belleğe sığmayıp diske yazılan) sütunları saniye başına miktarı gösterir. Bu iki sütun saniyeler boyunca sıfırdan büyük kalıyorsa sistem takas ediyordur ve her şey diskin hızına iner.
Bu tabloya “thrash” (takas fırtınası) denir: %wa yükselir, kswapd0 CPU harcar, load fırlar ve teşhis koyan kişi kolayca “disk yavaş” sonucuna varır. Disk yavaş değildir; bellek yetmiyordur.
Bellek tamamen biterse çekirdek OOM killer devreye girer ve bir puanlama ile en çok bellek tutan süreçlerden birini sonlandırır. Bu çoğu zaman en büyük süreç olan veritabanıdır. Belirti “MySQL kendiliğinden kapandı” ya da “site birden 500 vermeye başladı, servis yeniden başlatınca düzeldi”dir. İz çekirdek kaydındadır: sudo dmesg -T | grep -i "out of memory" ya da journalctl -k çıktısında “Out of memory: Killed process … (mysqld)” gibi bir satır görürsünüz.
Bellek sorunlarının bir kısmı ise darlık değil sızıntıdır. Sunucu yeniden başlatıldıktan sonra birkaç gün iyi çalışıp yavaş yavaş ağırlaşıyorsa ve top'ta bir sürecin RES değeri günler boyunca sürekli büyüyorsa, RAM eklemek sızıntıyı yalnız erteler. Bu belirtiyi sihirbazda “gün geçtikçe ağırlaşıyor” olarak işaretleyin.
free -h vmstat 1 10 # si / so sütunları sudo dmesg -T | grep -iE "out of memory|oom-kill" journalctl -k --since "-24h" | grep -i oom ps aux --sort=-rss | head -n 11 # en çok bellek tutan süreçler cat /proc/pressure/memory # PSI: bellek baskısı (Linux 4.20+)
/proc/pressure/memory, /proc/pressure/io ve /proc/pressure/cpu dosyaları (PSI, pressure stall information) doğrudan şu soruyu yanıtlar: süreçler son 10, 60 ve 300 saniyede zamanın yüzde kaçını bu kaynağı bekleyerek geçirdi? “some” satırı en az bir sürecin, “full” satırı tüm aktif süreçlerin aynı anda beklediği süreyi verir. Bellek ve G/Ç için full değerinin sürekli sıfırdan büyük olması, makinenin o kaynakta gerçekten tıkandığının en temiz göstergelerinden biridir (CPU için full satırı sistem düzeyinde tanımsızdır ve sıfır görünür). Dosyalar yoksa çekirdeğiniz eskidir ya da dağıtım PSI'yi kapalı derlemiştir.PHP-FPM işçi sayısı: pm.max_children kaç olmalı?
PHP siteleri için bellek darlığının en yaygın nedeni, pm.max_children değerinin makinenin taşıyabileceğinden yüksek ayarlanmasıdır. Trafik arttığında FPM yeni işçiler açar, her işçi onlarca MB bellek tutar ve toplam RAM'i aşınca sistem takasa düşer. Daha fazla işçi her zaman daha fazla hız değildir; belli bir noktadan sonra yalnız daha fazla takas demektir.
Hesap basittir: PHP'ye ayırabileceğiniz bellek bölü işçi başına ortalama bellek. Ortalamayı tahmin etmeyin, ölçün: ps -o rss= -C php-fpm8.3 | awk '{s+=$1; n++} END {print s/n/1024 " MB"}' komutu çalışan işçilerin ortalama RSS değerini verir (süreç adını kendi PHP sürümünüze göre değiştirin). Aşağıdaki küçük hesaplayıcı bu formülü uygular.
iowait nedir? Disk darboğazı nasıl anlaşılır?
iostat -x · iotop · df -h · df -iiowait (%wa), CPU'nun boşta olduğu ve aynı anda tamamlanmayı bekleyen en az bir disk isteğinin bulunduğu zamanın oranıdır. Yani CPU çalışmıyor, çalışacak işi diskten gelecek veriye bağlı. %wa yüksekse daha fazla CPU almak hiçbir şey değiştirmez; kasalar boş, malzeme depodan gelmiyor.
Disk tarafında iki ayrı soruya bakın: disk ne kadar meşgul ve her istek ne kadar bekliyor. iostat -x 1 3 çıktısında r_await ve w_await okuma ve yazma isteklerinin milisaniye cinsinden ortalama süresidir, kuyrukta bekleme dahil. aqu-sz ortalama kuyruk uzunluğudur. %util ise cihazın istek işlediği zamanın oranıdır. iostat'ın ilk raporu açılıştan beri ortalamadır; ikinci ve üçüncü rapora bakın.
%util için önemli bir uyarı: bu değer istekleri sırayla işleyen eski tip disklerde doygunluğu iyi gösterir, ama RAID dizileri ve NVMe gibi istekleri paralel işleyen modern cihazlarda performans sınırını yansıtmaz. NVMe bir diskte %util %100 görünürken disk hâlâ daha fazla iş alabilir. Bu cihazlarda await sürelerine ve kuyruk uzunluğuna, normal gününüzün değerine göre bakın.
| iostat -x sütunu | Ne ölçer? | Dikkat |
|---|---|---|
| r_await / w_await | İstek başına ortalama süre (ms), kuyrukta bekleme dahil. | Normalin birkaç katı = tıkanma. |
| aqu-sz | Cihaz kuyruğundaki ortalama istek sayısı. | Sürekli büyüyorsa disk yetişemiyor. |
| r/s · w/s | Saniyedeki okuma ve yazma isteği (IOPS). | Paket limitinize yakınsa limit dolmuş olabilir. |
| %util | Cihazın meşgul olduğu zaman oranı. | NVMe ve RAID'de yanıltıcı; tek başına karar vermeyin. |
Diski kimin tıkadığını görmek için sudo iotop -o (yalnız G/Ç yapan süreçler) ya da pidstat -d 1 5 kullanın. En sık gördüğümüz tablo şu: gece 03:00'te başlayan yedek işi sabaha kadar sürer, aynı saatlerde hipervizör seviyesinde snapshot alınır, log döndürme sıkıştırma yapar ve sabah ilk siparişler geldiğinde veritabanı aynı diske yazmak için sıraya girer.
iowait yüksekse en sık altı neden
- 1.Yedek ve snapshot aynı saattetar, mysqldump, rsync ve sağlayıcı snapshot'ı aynı pencereye düştüğünde disk kuyruğu dolar. Yedekleri kaydırın,
ionice -c3veniceile önceliği düşürün. - 2.Log patlamasıHata döngüsüne giren bir uygulama saniyede binlerce satır yazar; hem diski doldurur hem de G/Ç'yi tüketir.
journalctl --disk-usageve /var/log altındaki büyüyen dosyalar. - 3.Veritabanı geçici tablolarıİndeksi olmayan sıralama ve gruplama sorguları diske geçici tablo yazar. Sorgu düzeltilmeden disk yükseltmek pahalı bir yamadır.
- 4.Swap thrashBellek yetmeyince takas diske gider ve %wa'yı şişirir. Sebep disk değil RAM'dir; önce bellek bölümüne bakın.
- 5.Ağ üzerinden bağlı diskBazı bulut ortamlarında disk fiziksel olarak sunucunun içinde değil, ağ üzerinden bağlanan blok depolamadır ve IOPS/MBps limiti tanımlıdır. Limit dolunca await keskin biçimde artar.
- 6.Silinmiş ama açık dosyaSilinen büyük bir log dosyasını hâlâ bir süreç açık tutuyorsa alan geri gelmez.
sudo lsof +L1bu dosyaları listeler; ilgili servisi yeniden başlatmak alanı serbest bırakır.
Disk doldu mu? Alan ve inode kontrolü
Disk dolması yavaşlıktan farklı bir acildir: MySQL ve PostgreSQL yazamadığı anda işlemleri durdurur, oturum dosyaları yazılamaz, e-posta kuyruğu takılır. Doluluk %90'ı geçtiyse teşhisi bırakıp önce yer açın. İnode doluluğu da aynı sonucu doğurur: df -h yüzde 60 gösterirken df -i yüzde 100 olabilir; genellikle temizlenmeyen oturum dosyaları ya da önbellek klasörlerindeki milyonlarca küçük dosya sebeptir.
df -h -x tmpfs -x devtmpfs # alan doluluğu df -i # inode doluluğu (çok sayıda küçük dosya) sudo du -xh --max-depth=1 / | sort -h | tail -n 15 sudo journalctl --disk-usage sudo lsof +L1 # silinmiş ama hâlâ açık dosyalar sudo iotop -o # şu an G/Ç yapan süreçler
Disk katmanının yapısı, yani hangi RAID düzeyinin yazma performansını ne kadar etkilediği ayrı bir konu; RAID 0, 1, 5, 6 ve 10 farkı yazımızda yazma cezasını ve hangi iş yükünde hangisinin seçileceğini anlattık.
Veritabanı mı yavaş, uygulama mı? MySQL ve PostgreSQL için hızlı kontroller
SHOW PROCESSLIST · pg_stat_activitytop'ta en üstte mysqld ya da postgres görüyorsanız sunucu değil sorgular yavaştır. Veritabanı sunucusunun CPU'su, ona gönderilen işin bir yansımasıdır: indeksi olmayan bir sütunda arama, her sayfa açılışında tekrar tekrar çalışan aynı sorgu ya da bir döngü içinde tek tek atılan yüzlerce küçük sorgu.
Uygulama tarafında en sık karşılaştığımız desen N+1 sorgusudur: bir liste sayfası 50 ürünü tek sorguyla çeker, sonra her ürün için ayrı bir sorguyla stok ya da fiyat bilgisini alır. Geliştirme ortamında 10 ürünle fark edilmez; canlıda 50 ürün ve eşzamanlı yüz kullanıcıyla saniyede binlerce sorguya dönüşür. İkinci yaygın desen, istek sırasında senkron çağrılan dış servistir: kargo, ödeme veya stok API'si yavaş yanıt verdiğinde PHP işçisi beklemede kalır, işçi havuzu dolar ve sunucu boşta görünürken site yanıt vermez.
-- Şu an ne çalışıyor, ne kadar süredir? SHOW FULL PROCESSLIST; -- Yavaş sorgu kaydını açın (kalıcı olması için my.cnf'e de yazın) SET GLOBAL slow_query_log = 'ON'; SET GLOBAL long_query_time = 1; -- saniye SHOW VARIABLES LIKE 'slow_query_log_file'; -- Bağlantı limiti ve en yüksek kullanım SHOW VARIABLES LIKE 'max_connections'; SHOW GLOBAL STATUS LIKE 'Max_used_connections'; -- Şüpheli sorgunun planı EXPLAIN SELECT ...;
-- Aktif sorgular ve ne bekledikleri SELECT pid, now() - query_start AS sure, state, wait_event_type, wait_event, left(query, 80) FROM pg_stat_activity WHERE state <> 'idle' ORDER BY sure DESC; -- En çok toplam süre harcayan sorgular (PostgreSQL 13+; -- eski sürümlerde sütun adı total_time) -- (pg_stat_statements: shared_preload_libraries'e eklenip -- yeniden başlatma ve CREATE EXTENSION gerektirir) SELECT calls, round(total_exec_time) AS toplam_ms, left(query, 80) FROM pg_stat_statements ORDER BY total_exec_time DESC LIMIT 10;
Belirti → büyük olasılıkla
- BelirtiYalnız belli sayfalar yavaş (arama, filtre, rapor)Büyük olasılıklaTek bir ağır sorgu ya da eksik indeks.
- BelirtiListe sayfaları ürün sayısıyla orantılı yavaşlıyorBüyük olasılıklaN+1 sorgu deseni.
- Belirti“Too many connections” hatasıBüyük olasılıklaBağlantılar kapanmıyor ya da havuz yok; limiti artırmak geçici çözümdür.
- BelirtiSorgular hızlı ama sayfa yavaşBüyük olasılıklaUygulama kodu, dış API beklemesi ya da şablon üretimi.
- BelirtiVeritabanı CPU'su düşük, sorgular bekliyorBüyük olasılıklaKilit (lock) bekleme; uzun süren bir işlem tabloyu tutuyor.
Bu noktada sorun artık altyapıdan çok yazılımın kendisidir. Sorgu ve önbellek mimarisini elden geçirmek bir web yazılım geliştirme işidir; e-ticarette bunun nasıl ele alındığını e-ticaret platformu için web yazılım sayfasında, mobil uygulamaların arka ucu için mobil backend API geliştirme sayfasında anlattık.
Ağ ve bağlantı limiti: sunucu boştayken site neden yavaş?
ss -s · curl -w · vnstatBazen bütün metrikler temizdir: load/çekirdek 0,3, %wa sıfıra yakın, available RAM bol. Yine de site yavaş açılır. Bu durumda sunucunun kaynakları değil, bekleme noktaları sorunludur: bağlantı limitleri, işçi havuzları, DNS çözümlemesi, TLS el sıkışması ya da isteğin içinde beklenen bir dış servis.
İlk iş, yavaşlığın nerede başladığını ölçmektir. curl -w ile bir isteğin DNS, TCP bağlantısı, TLS ve ilk bayt sürelerini ayrı ayrı görebilirsiniz. DNS ve bağlantı süreleri küçük, ilk bayt (TTFB) büyükse sorun sunucunun içinde, uygulamanın yanıt üretmesindedir. Bağlantı süresi büyükse ağa, güvenlik duvarına ya da bağlantı kuyruğuna bakın.
Bağlantı tarafında üç limit sık sık sessizce dolar: web sunucusunun eşzamanlı bağlantı sayısı (Nginx'te worker_connections), PHP-FPM ya da uygulama sunucusunun işçi sayısı ve süreç başına açık dosya tanımlayıcısı limiti (ulimit -n, systemd servislerinde LimitNOFILE). Bu sonuncusu dolduğunda loglarda “Too many open files” görürsünüz. ss -s toplam bağlantı durumunu, ss -Htan state established | wc -l kurulu bağlantı sayısını verir (-H başlık satırını atlar).
- İşçi havuzu doluPHP-FPM logunda “server reached pm.max_children” uyarısı. İşçi artırmadan önce neden uzun sürdüklerine bakın.
- Dış API beklemesiÖdeme, kargo, döviz ya da ERP servisi yavaşsa istek onu bekler. Zaman aşımı ve önbellek tanımlayın.
- DNS çözümlemeSunucunun kendi çözümleyicisi yavaşsa her dış çağrıya saniyeler eklenir.
resolvectl statusvedigile ölçün. - Bant genişliğiBüyük dosya indirmeleri veya yedeklerin dışarı aktarımı portu doldurabilir. vnstat ve iftop ile saatlik trafik.
- Yazılım kesmeleri%si yüksek ve ksoftirqd CPU harcıyorsa çok sayıda küçük paket işleniyor; küçük ölçekli bir saldırı belirtisi olabilir.
# Bir isteğin aşamaları (saniye)
curl -o /dev/null -s -w "dns:%{time_namelookup} tcp:%{time_connect} tls:%{time_appconnect} ilk_bayt:%{time_starttransfer} toplam:%{time_total}\n" https://alanadiniz.com/
# Bağlantı özeti ve kurulu bağlantı sayısı
ss -s
ss -Htan state established | wc -l
# Bir Nginx worker sürecinin açık dosya limiti
cat /proc/$(pgrep -n nginx)/limits | grep "open files"
# Erişim logunda en çok istek atan 10 IP (Nginx varsayılan log biçimi)
sudo awk '{print $1}' /var/log/nginx/access.log | sort | uniq -c | sort -rn | head
# Arayüz bazında trafik (vnstat kurulu olmalı)
vnstat -hBot ve kazıyıcı trafiği de kaynak grafiğinde masum görünebilir ama işçi havuzunu doldurur. Erişim logunda en çok istek atan IP adreslerini ve kullanıcı ajanlarını çıkarmak beş dakikalık iştir. Bu listede kendi arama motoru botunuzu, bir SEO aracının tarayıcısını ya da fiyat karşılaştırma sitelerinin kazıyıcılarını görmek şaşırtıcı derecede sık olur. Sitenin kendisi mi yoksa barındırma ortamı mı sorusunu paylaşımlı hosting açısından web sitesi yavaş açılıyor: hosting mi, site mi yazısında ayrıca ele aldık.
Darboğaz Teşhis Sihirbazı: değerlerinizi girin, sorunun kaynağını görün
yapıştır → teşhisBuraya kadar anlattıklarımı tek bir akışa döktük. Aşağıdaki komut setini sunucunuzda çalıştırın, çıktının tamamını kutuya yapıştırın. Sihirbaz çekirdek sayısını, load average'ı, CPU dağılımını, belleği, swap hareketini, disk bekleme süresini ve doluluğunu, OOM kaydını ve en çok CPU harcayan süreci kendisi ayıklar. Yapıştırmak istemiyorsanız alanları elle doldurun; boş bıraktığınız alanlar hesaba katılmaz.
Sonuç, olasılık sırasıyla ilk üç darboğaz adayı, her biri için gerekçe ve sıradaki komutlar, ve bir karar önerisidir. Tanımadığınız bir süreç yüksek CPU harcıyorsa araç yükseltme önermez; önce güvenlik şüphesini öne çıkarır.
echo "nproc=$(nproc)"
top -b -n 2 -d 1 | awk '/^top -/{n++} n==2' | head -n 15
free -m
vmstat 1 5
iostat -x 1 3 # sysstat paketi gerekir
df -h -x tmpfs -x devtmpfs
sudo dmesg -T | grep -iE "out of memory|oom-kill" | tail -n 3top iki kez çalıştırılır ve ikinci ölçüm alınır; ilk ekranın kıyaslayacağı bir önceki ölçüm olmadığı için CPU yüzdeleri o anı yansıtmayabilir. vmstat ve iostat'ta da açılıştan beri ortalamayı gösteren ilk rapor yok sayılır.
Çözümleme tamamen tarayıcınızda yapılır; yapıştırdığınız çıktı hiçbir sunucuya gönderilmez ve kaydedilmez. Paylaşmadan önce IP ve kullanıcı adlarını yine de gözden geçirin.
Bir örnek çıktı seçin ya da kendi çıktınızı yapıştırın; adaylar burada sıralanır.
Sonuçlar “olası” adaylardır; eşikler ekibimizin pratik başlangıç eşikleridir ve iş yüküne göre değişir. Kesin teşhis için loglar, profil çıktısı ve zamana yayılmış metrik gerekir. Araç tek bir anlık görüntüye bakar.
Sunucuyu yükseltmek mi, optimize etmek mi? Karar nasıl verilir?
ölç · karşılaştır · karar verForumlarda bu sorunun cevabı genellikle tek kelimedir: “paketi yükselt”. Bazen doğrudur. Ama darboğaz eksik bir indeksse 4 vCPU'dan 8 vCPU'ya geçmek, sorguyu iki kat hızlı değil, aynı yavaşlıkta iki kat pahalı çalıştırır. Swap thrash yapan bir makineye CPU eklemek hiçbir şeyi değiştirmez. Yükseltme, ancak doğru kaynağa yapıldığında işe yarar.
Öte yandan şunu da dürüstçe söylemek gerekir: optimizasyon bedava değildir. Bir mühendisin iki gün boyunca sorgu planı okuması, önbellek katmanı kurması ve sonucu test etmesinin maliyeti, bir üst paketin birkaç aylık farkından fazla olabilir. Kaynak gerçekten tükeniyorsa (trafik büyüdü, veri büyüdü, iş yükü değişti) ve belirti bir hataya değil kapasiteye işaret ediyorsa, yükseltmek hem en hızlı hem de en ucuz çözüm olabilir. Önemli olan kararı ölçümle vermek ve yükseltmeden sonra aynı ölçümü tekrarlamaktır.
Karar matrisi: belirti, önce denenecek, yükseltme
| Belirti | Önce bunu deneyin | Yükseltme ne zaman mantıklı? | Ne yükseltilir? |
|---|---|---|---|
| %us yüksek, load/çekirdek > 1, uygulama süreci | Önbellek (sayfa, nesne, OPcache), ağır uç noktaların profili, bot trafiğini kesmek. | Optimizasyondan sonra yoğun saatte hâlâ > 1 ise. | vCPU; trafik dalgalıysa yatay ölçekleme. |
| mysqld/postgres CPU'su yüksek | Slow log, eksik indeksler, N+1 sorguları, sorgu önbelleği. | Sorgular düzgün ama veri ve eşzamanlılık büyüdüyse. | vCPU + RAM (buffer pool); büyüdükçe ayrı veritabanı sunucusu. |
| available < %10, si/so > 0, OOM | pm.max_children, veritabanı bellek ayarları, sızıntı kontrolü. | Ayarlar doğru ve sızıntı yoksa hemen. | RAM. CPU eklemek işe yaramaz. |
| %wa yüksek, await uzun | Yedek saatlerini kaydırmak, ionice, sorgu kaynaklı geçici tablolar, log patlaması. | Sürekli yüksek ve iş yükü doğası gereği G/Ç yoğunsa. | Daha hızlı disk sınıfı (yerel NVMe), daha yüksek IOPS limiti. |
| %st sürekli yüksek | Kanıt toplamak, sağlayıcıdan host taşıma istemek. | Taşıma kalıcı çözmezse. | Ayrılmış vCPU veya dedicated sunucu. |
| Disk %90+ dolu | Log döndürme, eski yedekleri taşımak, önbellek temizliği. | Veri gerçekten büyüyorsa. | Disk alanı; yedekleri ayrı depolamaya almak. |
| Kaynaklar boş ama site yavaş | curl -w ölçümü, işçi havuzu, dış API zaman aşımları. | Neredeyse hiçbir zaman. | Kaynak değil, uygulama veya mimari. |
Bulut sunucunun avantajı burada ortaya çıkar: RAM ve vCPU artırmak genellikle bir yeniden başlatma süresine mal olur ve gerekirse geri alınabilir. Disk ise farklıdır; büyütmek kolay, küçültmek çoğu ortamda mümkün değildir, o yüzden diski ihtiyaç kesinleşince büyütün. Kaynakları tek tek ayarlayıp maliyeti görmek için bulut sunucu yapılandırıcısını kullanabilirsiniz. Hosting, VPS, bulut ve dedicated arasındaki temel farkları ve dikey/yatay ölçekleme kavramlarını ise web hosting, VPS, bulut sunucu ve dedicated farkı yazısında anlattık; burada tekrar etmiyorum.
Ne zaman dedicated sunucuya geçmeli?
- Steal time host taşımaya rağmen sürekli yüksek kalıyor ve iş yükünüz öngörülebilir gecikme istiyor.
- Yükünüz yıl boyunca yüksek ve sabit; bulutun esnekliği için ödediğiniz fark kullanılmıyor.
- Windows Server ya da SQL Server gibi çekirdek başına lisanslanan bir yazılım kullanıyorsunuz ve fiziksel çekirdekleri sabitlemek lisans maliyetini düşürüyor.
- Sözleşme ya da denetim, donanımın başka müşteriyle paylaşılmamasını istiyor.
- Kendi sanallaştırma katmanınızı kurup birden çok sanal makineyi tek donanımda yönetmek istiyorsunuz.
Dedicated sunucuda komşu VM sorunu ortadan kalkar ama yerine başka sorumluluklar gelir: donanım arızası, yedeklilik, kapasite planlaması. Fiyatı belirleyen kalemleri dedicated sunucu fiyatları yazısında, fiziksel sunucuda kendi sanallaştırma katmanını kurmak isteyenler için seçenekleri Proxmox nedir ve VMware'den Proxmox'a geçiş rehberinde topladık. Seçenekleri görmek için dedicated sunucu kiralama sayfasına bakabilirsiniz.
Bir daha yaşamamak için hangi metrikleri izlemeli?
baz çizgi · alarm · yük testiTeşhisin en zor kısmı, “bu değer normal mi?” sorusudur. Normal bir salı günü saat 11'de load'unuzun, %wa'nızın, available RAM'inizin ne olduğunu bilmiyorsanız, sorunlu günün değerini neyle karşılaştıracağınızı da bilemezsiniz. İzlemenin ilk hedefi o yüzden alarm değil, baz çizgidir: bir iki haftalık normal günlerin grafiği.
Baz çizgi oluştuktan sonra alarm eşiklerini mutlak değerlere değil, normalden sapmaya göre koyun. Disk doluluğu gibi bazı metrikler mutlak eşikle iyi çalışır; ama yanıt süresi ve load gibi metriklerde “normalin iki katı ve 10 dakikadır sürüyor” kuralı, “load 4'ü geçti” kuralından çok daha az yanlış alarm üretir.
Alarm eşikleri için başlangıç tablosu
| Metrik | Örnek eşik | Neden? |
|---|---|---|
| Load / çekirdek | 15 dk ortalaması > 1,0, 10 dk sürerse | Kalıcı kuyruk; anlık sıçramalar için alarm üretmeyin. |
| available RAM | < %10 ve düşüyor | OOM'dan önce uyarı verir. |
| Swap si/so | 5 dk boyunca sıfırdan büyük | Thrash başlangıcı. |
| %wa | Normalin 2 katı veya > %20, 10 dk | Disk tıkanması. |
| %st | > %10, 15 dk | Komşu VM etkisi; kanıt otomatik birikir. |
| Disk doluluğu | > %80 uyarı, > %90 acil; inode dahil | Dolan disk servis durdurur. |
| 5xx oranı | Normalin üstünde, 5 dk | Kullanıcının gördüğü hata. |
| p95 yanıt süresi | Normalin 2 katı, 10 dk | Ortalama gizler; yüzdelik gösterir. |
Örnek eşikler; kendi baz çizginize göre ayarlayın.
Araç seçimi ölçeğe bağlı. Tek sunucu için Netdata kurulumu dakikalar sürer ve saniyelik grafik verir. Birden fazla sunucuda Prometheus, node_exporter ve Grafana üçlüsü yaygın ve olgun bir standarttır. Dışarıdan erişilebilirlik ve yanıt süresi için Uptime Kuma gibi basit bir kontrol aracı yeterlidir. Hangisini seçerseniz seçin, sysstat'ı da kurun: hiçbir panel kurulu değilken bile sar dün gece 03:00'te ne olduğunu söyler.
Kasım indirimleri (11.11, Efsane Cuma), televizyon reklamı ya da bir influencer paylaşımı gibi öngörülebilir zirvelerden önce k6 veya JMeter ile yük testi yapın. Amaç sunucuyu çökertmek değil, hangi kaynağın önce tükendiğini zirve gelmeden öğrenmektir. Bu yazıdaki teşhis sırasını yük testi sırasında uygulamak, gerçek zirvede uygulamaktan çok daha az streslidir.
Ne zaman uzmana başvurmalı?
kırmızı bayraklarBu yazıdaki adımların çoğunu sunucuya SSH ile bağlanabilen herkes uygulayabilir. Ama bazı durumlarda kendi başınıza devam etmek, zaman kaybından daha pahalıya mal olur. Aşağıdaki belirtilerden birini görüyorsanız ikinci bir göz isteyin.
- Tanımadığınız süreç veya madenci şüphesiBu bir performans sorunu değil, olaydır. Kanıt kaybolmadan inceleme gerekir.
- Tekrarlayan OOMHaftada birkaç kez veritabanı kapanıyorsa veri tutarlılığı da risk altındadır.
- Veri kaybı riski taşıyan disk dolmasıYer açarken yanlış dosyayı silmek, yavaşlıktan daha büyük bir sorundur.
- Kampanya öncesi kapasite belirsizliğiZirve günü gelmeden yük testi ve kapasite planı yapılmalı.
- Aynı sorun her ay tekrar ediyorSemptom tedavisi yapılıyor, kök neden bulunmamış demektir.
Altyapının bütününe bağımsız bir gözle bakılmasını istiyorsanız altyapı değerlendirmesi için teknik danışmanlık tam bu iş için tasarlandı; kapsamı daha geniş mimari ve teknoloji kararları için teknik danışmanlık hizmetimiz var. Güvenlik şüphesi varsa güvenlik ve sızma testi ekibimiz devreye girer. Sunucuyu baştan doğru boyutta kurmak ya da yönetilen bir ortama taşımak istiyorsanız bulut sunucu kiralama sayfasından başlayabilirsiniz.
Önce teşhis, sonra fatura
Sunucu yavaşladığında doğru sıra hep aynıdır: yükü çekirdeğe bölün, CPU zamanının nereye gittiğine bakın, belleği available sütunundan okuyun, swap hareketini ve disk beklemesini ölçün, son değişikliği hatırlayın. Bu beş adım çoğu vakada darboğazı tek bir kaynağa indirir ve “yükselt mi, optimize et mi” sorusunu tahmin olmaktan çıkarır.
Ölçümleri yaptınız ama karar veremiyorsanız ya da sunucunuzu baştan doğru boyutta kurmak istiyorsanız çıktılarınızla bize yazın; birlikte bakalım. Bulut altyapımızı ve paket seçeneklerini bulut sunucu kiralama sayfasında bulabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular

Go ve Rust'ta aktif açık kaynak katkıcısı. ODTÜ Bilgisayar Mühendisliği; bellek güvenliği, eşzamanlılık ve düşük gecikmeli sistemlerde derin teknik bilgi.
Profili gör